Monthly Archives: April 2015

Spelletjes met woorden

話是符號

Woorden zijn symbolen. Letterlijk. Hopelijk zijn ze begrijpelijke symbolen, a.k.a. symbolen in een taal waar je bekend mee bent. Maar woorden blijven altijd in de kern abstracties: ze symboliseren betekenissen die we allemaal begrijpen maar die tegelijkertijd constant veranderen.

Élk woord is een symbool. ELK WOORD. De meeste woorden hebben godzijdank een intuïtieve betekenis. Neem ‘boom’. ‘boom’ is een recht door zee woord. Met ‘boom’ kan je niet snel fout gaan. Kinderen leren over bomen en als een kind het snapt dan jij toch al helemaal. Maar hoe intuïtief ´boom´ als woord ook is, graaf diep genoeg en je vind de grenzen van elk woord. Neem bijvoorbeeld de definitie van boom die uw hardwerkende schrijver in 5 seconden op google heeft achterhaald: “Een boom is een overblijvende plant met een verhoute stam en een kroon. Er is geen eensgezindheid over de omschrijving van een boom. De meeste definities noemen hoogte en het bezitten van één stam.”

Daar ga je al.

Een boom? Een struik? Een plant?

Als het woord ‘boom’ al zoveel onenigheid geeft kan je nagaan hoeveel problemen woorden met meer dan 2 lettergrepen geven. Wat is democratie? Wat is politiek? Macht? Links-rechts spectrum? Ideologie? Religie? Etcetera etcetera etcetera. Het komt teleurstellend vaak voor dat discussies uitdraaien op semantische onenigheid: de ene partij heeft een andere betekenis voor een woord dan de andere partij. Ruzie om een definitie.

In het midden van al deze onenigheid is het makkelijk om voor een postmoderne oplossing te gaan: ‘alles is relatief en jouw interpretatie van een woord is altijd anders dan de mijne.’ Dit is natuurlijk makkelijke onzin. Niks voor niks is postmodernisme het intellectuele fastfood van deze tijd. ‘Oh je bent het niet met me eens? Ja maar alles is relatief.’

Woorden mogen dan wel symbolen zijn, maar de kracht van woorden zit in de gedeelde symboliek. Het woord ‘boom’ is niet perfect, maar het is goed genoeg om te communiceren. Zolang beide partijen het min of meer eens zijn over de definitie is dit voldoende om te communiceren. Niet voor niets is het in debattoernooien zo belangrijk om in de 1e ronde een duidelijk definitie neer te zetten van de stelling.

Boom.

Het is dus belangrijk om de juiste woorden te kiezen. Woorden sturen onze gedachten aan en op het moment dat oude woorden tekort schieten vinden we nieuwe woorden uit. Neem het woord ‘idee’; door de Grieken bedacht! Of om wat recentere woorden te noemen: internet, neuronen & swaffelen. Nieuwe symbolen leiden tot nieuwe inzichten.

Maar!

Soms sluipen smerige woorden ons vocabulaire binnen. Woorden die onze gedachten gedwongen een verkeerde kant op sturen, woorden die George Orwell Newspeak noemt. Zulke woorden hebben een emotionele symboliek die onmogelijk is om voor de gebruiker te negeren. Hitler’s ‘Lebensraum’ is zo´n woord – ‘hoe kan je iets hebben tegen levensruimte? Dat is toch belangrijk!’ Aldus de goedbedoelende fascist.

Maar ook vandaag de dag hebben we zulke woorden. ‘Racisme’ is zo’n woord. Racisme heeft meerdere definities die ik als volgt zou samenvatten:

1. Dat leden van een bepaald ras zich inherent superieur achten aan leden van een ander ras.

2. Dat er verschillen bestaan tussen rassen

definitie 1 = een vooroordeel, ethnocentrisch en slecht. Definitie 2 = bijzonder logisch, maar doordat het in elke discussie samengaat met definitie 1 wordt definitie 2 altijd ondergesneeuwd. `Hoe kan je voor racisme zijn?? Racisme is toch slecht!’ Aldus de goedbedoelende democraat.

Als een werknemer niet werkt rest er maar één oplossing: ontslag. Ik zeg dat we met woorden die niet werken hetzelfde doen.

Aan mijn progressieve vriend

Voor het merendeel van de Nederlanders zijn mijn overtuigingen schokkend. Dit is prima – het staat je vrij niet naar mij te luisteren.  Moeilijker is het met vrienden die je goed kent maar die intellectueel een ander pad in zijn geslagen. Hoe je je kont ook keert: een verschil in politieke opvattingen heeft impact op een vriendschap. Ik denk dat je automatisch die verschillen een beetje onder het tapijt veegt, en dat is ergens ook goed. Maar aan het einde van de dag is het ook belangrijk om eerlijk te zijn.

Ik draag deze post op aan één zo’n vriend. Hij is voor zover ik weet niet op de hoogte van deze blog, dus dat gaat nog wat worden. Hij weet wel ongeveer waar ik sta maar beschuldigt mij er wel eens van dat ik vaag ben. Vaak terecht. Dus speciaal voor hem een concrete uitleg van mijn politieke overtuigingen van dit moment:

Ik ben een neoreactionair.

Dat is in één zin de kortste samenvatting die ik kan geven.

Wat is neoreactionisme? Er zijn tientallen artikelen die het beter verwoorden dan ik, maar ik geef kort mijn versie. Neoreactionisme (nrx) bestaat vooralsnog concreet uit vrij weinig; een handjevol internetschrijvers die in obscure hoeken van het internet erop lostypen. Maar het bestaat.

Nrx kijkt naar de huidige wereld en ziet ellende. Oorlogen, drone-killing, massale aftapperij, marteling, ineffectieve bureaucratie, media-propaganda en what not. Vanuit het Westen proberen wij daar wat aan te doen: we helpen in Afrika, we steunen groene doelen en we verspreiden de idealen van democratie. Maar wat als die idealen juist déél zijn van het probleem? In de 20e eeuw streden drie grote ideologieën om de macht: progressivisme, fascisme & communisme. We zijn blij dat progressivisme heeft gewonnen, maar wat als die ideologie net zo veel bloed vergiet als de andere twee?

De verwerping van de politieke zeitgeist (progressivisme in al z’n vormen) is het uitgangspunt van nrx. Democratie is failliet. Het systeem heeft in de 250 jaren dat het bestaat sinds de Franse revolutie vooral ellende bezorgd. Diversiteit, gelijkheid, vrijheid, broederschap, sexisme… In de oren van de Nrx’er zijn dit loze buzzwoorden: Newspeak, zoals Orwell mooi zegt. En waag het niet na te denken over rassen: dat is thoughtcrime!

De vraag is natuurlijk: wat moet dan wel? Ik bedoel, als je iets bekritiseert moet je ook met een alternatief komen lijkt mij. Hier ga ik ondieper water in. Sommige neoreactionairen zijn voor een monarchie. Sommigen zijn voor kleine states alá Singapore. Maar op dieper niveau zijn mensen vooral op zoek naar iets om in te Geloven. Progressivisme is boven alles iets om in te geloven: het is een geloof voor een betere wereld, een verenigde wereld. Als dat geloof tekort schiet moet er een ander geloof voor in de plaats komen. Daarom zijn relatief veel nrx’en katholiek. Hun argument gaat als volgt: ‘yo mensen, wij hebben als enige geloof een track record die duizenden jaren teruggaat. Dat de Middeleeuwen ‘dark ages’ waren is progressieve propaganda: wij hebben mede bijgedragen aan de stabiliteit van Europa en diens hegemonie over de wereld. Jezus brengt vrede en welvaart, je weet toch.’

Voor dat argument is best wat te zeggen.

Narratieven en de Hero’s Journey

storytelling

 

Les 1 van verkopen: je verkoopt geen goede cijfers, je verkoopt goede emoties.

De academische wereld heeft deze les in al z’n onderzoek nog niet ontdekt. Geen wonder dat de academische wereld stuk aan het lopen is – alle professoren lopen elkaar te ellebogen om de grootste publicatie, maar op het moment dat ze dat toegeven erkennen ze tegenover de wereld dat ook zij emotionele wezens zijn, gemotiveerd door roem, geld & macht. Goed, W.F. Hermans had het allang gezien natuurlijk.

Wat zijn emoties? Jaloezie, boosheid, liefde, geilheid, blijdschap, verveling, enthousiasme, afgunst, haat, agressie, verwondering, ga zo maar door. Dat zijn de individuele componenten van emoties. Maar emoties leven nooit in een vacuum – ze maken altijd deel uit van een groter verhaal. Zet een aflevering van Onderweg naar Morgen op en je begrijpt wat ik bedoel: we voelen alleen echte emoties als ze in een overkoepelend verhaal zijn gegoten. Dit verhaal is het Narratief.

Er bestaan belachelijk veel narratieven in de wereld. Als ik jou vraag mij over jezelf te vertellen dan geef je mij een narratief. Op werk lopen allerlei narratieven door elkaar. Culturen zijn doorspekt van mythes, geruchten, verhalen & legendes – allemaal narratieven. Nu zijn er een aantal dingen die we over narratieven kunnen zeggen. In de eerste plaats: ze delen bepaalde trekken. Elk narratief vertelt een emotioneel verhaal, en de beste narratieven zijn degene die diepe emotionele snaren raken – dit zijn de verhalen die het beste door geschiedenis worden herdacht. Denk aan sprookjesachtig Sneeuwwitje of het Indische Ramayana. Of meer hedendaags: Harry Potter of Game of Thrones.

Nu zijn al deze verhalen verschillend aan de oppervlakte. Maar zodra we dieper kijken komen bepaalde patronen overal naar voren: elk narratief volgt een bepaald pad, een reis. “De heldenreis”:

Het is fascinerend hoe wijd toepasbaar de Hero’s Journey is. zelfs de grote profeten (Jezus / Buddha / Mohammed) komen niet onder het patroon van de Hero’s journey uit: ze verlieten hun thuisstad, ondergingen beproevingen & bereikten verlichting.

Het grootste deel van de lol zit er natuurlijk in om van narratieven te genieten – goede verhalen zijn gewoon leuk. We zijn emotionele wezens en dat vinden we meestal wel prima. Maar tegelijkertijd is het goed om soms even stil te staan bij een narratief. Bedenk: er is altijd iemand die je het narratief vertelt. Wie is deze verteller? Wat is zijn doel? Hoe betrouwbaar is zijn narratief? In de film the Matrix waren het de robots die de ingeplugde mensen hun narratief gaven…

Alles is Geloof

Een idee is een zaadje dat in je hoofd wordt geplant. Wellicht ontspruit het nooit. Maar wellicht groeit er iets moois uit. In deze blog wil ik zo’n zaadje bij je planten. Ik wil dit zaadje vers, klein & hapbaar houden – daarom slechts 7 elkaar opvolgende stappen.

Stap 1. Een probleem kan niet op hetzelfde niveau worden opgelost als waarop het is gecreeërd.

Stap 2. Wij kunnen onszelf nooit ontsnappen. Ergo wij kunnen het vraagstuk ‘waarom we hier zijn’ nooit volledig oplossen.

Stap 3. We weten niets zeker, behalve dat we uiteindelijk dood gaan.

Stap 4. We zitten dus vast in een eindig leven waarvan we de betekenis nooit zullen weten. Het enige wat ons rest is om ZELF betekenis te geven aan ons leven.

Stap 5. Wat geeft ons betekenis? Geloven in iets dat groter is dan jij & ik geeft betekenis. God geeft betekenis.

Stap 6. Geloof is zodoende de enige manier om een betekenisvol leven te leiden.

Stap 7. De afgelopen 200 jaar aan Westers gedachtegoed is een suf goddeloos uitstapje geweest. We dachten dat we geloof waren ontstegen. We hadden het fout, en onze arrogantie zal onze ondergang zijn.